16743,56%0,28
43,88% 0,04
51,92% 0,19
7288,15% 0,31
11819,10% -0,22
Çalışma hayatında uzun yıllar emek verenlerin en büyük güvencesi olan kıdem tazminatı ve son yılların popüler tasarruf aracı Bireysel Emeklilik Sistemi (BES) hakkında Yargıtay’dan kritik bir uyarı geldi! Kendi isteğiyle işten ayrılmayı planlayan milyonlarca çalışan, "Yaş dışındaki emeklilik şartlarını tamamladım, tazminatımı alırım" diye düşünürken, BES tarafındaki işveren katkısı konusunda büyük bir sürprizle karşılaşabilir. Tazminat hakkı yasayla korunsa da, şirketin sizin adınıza yatırdığı BES primlerini alabilmek için özel şartlar devreye giriyor. Peki, 1999 öncesi işe girenler ile 2008 sonrası sigortalı olanlar arasında tazminat farkı ne? İstifa dilekçesini vermeden önce BES sözleşmenizdeki hangi gizli maddeyi kontrol etmelisiniz? Sigortalılık süresi ve prim gün sayısı hesaplamasında yapılan hatalar nasıl hak kaybına yol açıyor? Tüm bu soruların cevabı ve Yargıtay'ın milyonları ilgilendiren emsal kararları haberimizde...
İşten Ayrılma Rehberi: Kıdem Tazminatı ve BES Hakkında Yargıtay’dan Kritik Analiz
Türkiye'de binlerce çalışanın işten ayrılma aşamasında en çok merak ettiği konuların başında "kıdem tazminatı" ve "BES işveren katkısı" geliyor. Genellikle bu iki hakkın ayrılmaz bir bütün olduğu düşünülse de, Yargıtay'ın son kararları bu algıyı tamamen değiştirdi. Kanun koyucu, kıdem tazminatını belirli şartlara bağlarken; işverenlerin çalışanları adına BES’e yatırdığı katkı payları için şirketlere özel insiyatif alanları tanıyor.
Kıdem Tazminatı: Yaşı Beklemeden Ödeme Almanın Yolları
1475 sayılı İş Kanunu’nun halen yürürlükte olan ilgili maddesine göre, yaş şartı dışındaki emeklilik kriterlerini sağlayan her çalışan, istifa etse dahi tazminatını talep edebiliyor. Ancak burada işe giriş tarihiniz tüm denklemi değiştiriyor:
8 Eylül 1999 ve Öncesi: Bu tarihten önce sigortalı olanlar için "15 yıl sigortalılık ve 3600 prim günü" formülü geçerliliğini koruyor. Bu şartları sağlayanlar SGK’dan alacakları yazıyla tazminatlarını işverenden tahsil edebiliyor.
9 Eylül 1999 – 30 Nisan 2008 Arası: Bu dönemde işe girenlerin işi biraz daha zor. Ya 25 yıl sigortalılık ve 4500 prim gününü ya da sigortalılık süresine bakılmaksızın 7000 prim gününü tamamlamaları gerekiyor.
1 Mayıs 2008 Sonrası: Yeni nesil çalışanlar için "5400 prim günü" kriteri getirilmiş durumda. Ancak bu sayı kademeli olarak her yıl 100 gün artış gösteriyor.
BES’teki "Hakediş" Tuzağına Dikkat!
Kıdem tazminatını cebine koyan çalışanın ikinci durağı genellikle BES birikimleri oluyor. Ancak Yargıtay, kurumsal şirketlerin çalışanlara yan hak olarak sunduğu "işveren katkılı BES" için ayrı bir parantez açıyor. Kıdem tazminatı hakkının doğması, işveren katkısının da otomatik olarak çalışana geçeceği anlamına gelmiyor.
Şirketlerin çoğu, BES sözleşmelerine "Hakediş Süresi" maddesi ekliyor. Örneğin, bir şirket "Çalışan ancak 5 yılını doldurursa işveren katkısını alabilir" şartı koymuşsa; siz 4. yılınızda 15 yıl 3600 gün şartıyla istifa etseniz bile tazminatınızı alırsınız ama BES’teki işveren katkısından mahrum kalırsınız. Yargıtay, bu tür özel sözleşmelerin iş hukuku prensiplerine aykırı olmadığını, işverenin kendi isteğiyle sağladığı bu ek menfaat için şart koşabileceğine hükmediyor.
Hata Yapmamak İçin Atılması Gereken Adımlar
İş hayatında yeni bir sayfa açmadan önce, yılların birikimini korumak için şu kontrolleri yapmanız hayati önem taşıyor:
SGK Hizmet Dökümü Analizi: Prim günlerinizin eksiksiz yattığından ve işe giriş tarihinize göre gerekli baremi aştığınızdan emin olun.
BES Sözleşmesi İncelemesi: İnsan kaynakları departmanından BES sözleşmenizin kopyasını isteyin ve "Hakediş (Vesting) Tablosu"nu detaylıca okuyun.
Yazılı Bildirim: İşten ayrılma gerekçenizi belirtirken, "emeklilik için yaş dışındaki şartları sağladığınızı" vurgulayan bir dilekçe ile süreci resmiyete dökün.
| İşe Giriş Tarihi | Gerekli Sigortalılık Süresi | Gerekli Prim Gün Sayısı | İstifa Halinde Tazminat |
|---|---|---|---|
| 08.09.1999 Öncesi | 15 Yıl | 3600 Gün | Hak Kazanılır |
| 09.09.1999 - 30.04.2008 | 25 Yıl (veya 7000 Gün) | 4500 Gün (veya 7000 Gün) | Hak Kazanılır |
| 01.05.2008 Sonrası | Süre Şartı Yok | 5400 Gün (Kademeli Artış) | Hak Kazanılır |
Kendi isteğimle ayrıldığımda ihbar tazminatı öder miyim? Emeklilik şartlarını sağlayarak işten ayrıldığınızda (15 yıl 3600 gün vb.), bu durum "haklı fesih" sayıldığı için ihbar süresine uyma zorunluluğunuz ortadan kalkar ve ihbar tazminatı ödemezsiniz.
BES işveren katkısını alabilmek için emekli mi olmalıyım? Hayır. Genellikle şirketlerin belirlediği çalışma süresini (örneğin 3, 5 veya 10 yıl) doldurduğunuzda, emekli olmasanız bile o katkı payları sizin mülkiyetinize geçer.
Tazminatımı alamazsam ne yapmalıyım? İşveren ödemeye yanaşmazsa, arabuluculuk sürecini başlatmalı, sonuç alınamazsa İş Mahkemesi'nde dava açmalısınız. Yargıtay kararları bu konuda çalışan lehinedir.
Çalışan Notu: Hayat bazen yeni kapıları zorlamayı gerektirir; ancak o kapıdan çıkarken arkanızda alın terinizin karşılığını bırakmamalısınız. Bu kritik bilgilendirme, sadece hukuki maddelerden ibaret değil; yıllarca verdiğiniz emeğin cüzdanınızda kalmasını sağlayacak bir zırhtır. Özellikle BES tarafındaki hakediş süreleri, "nasılsa alırım" denilerek gözden kaçırılan en büyük ekonomik kayıplardan biri. Ayrılmadan önce son kez o sözleşmeye göz atmak, belki de birikimlerinizi kurtaracak en önemli hamledir. Hepimiz için emeğin karşılığını aldığı bir çalışma düzeni diliyoruz.
Siz de işten ayrılmayı düşünüyor musunuz? Tazminat ve BES haklarınız konusunda bir tereddüdünüz var mı? Deneyimlerinizi yorumlarda paylaşarak diğer okurlarımıza rehber olabilirsiniz!
