14765,59%0,37
43,03% 0,02
50,26% -0,04
6169,12% 0,17
10070,24% -0,93
Akademik kadro hayali kuran binlerce aday için ALES puanı en kritik eşiklerden biri; ancak son dönemde üniversite ilanlarında görülen "puan türü" tercihleri kafalarda soru işaretleri yaratıyor! 2021 yılında yürürlüğe giren ve üniversitelere hangi ALES puan türünü (SAY-SÖZ-EA) isteyeceklerini belirleme hakkı tanıyan düzenleme, uzmanlara göre suistimale açık bir kapı bıraktı. Türk Dili ve Edebiyatı mezunu aranan bir kadroya "Eşit Ağırlık" puanı şartı getirilmesi gibi çarpıcı örnekler, liyakat ilkesinin zedelendiği tartışmalarını körüklüyor. Peki, bu yetki devri gerçekten akademik başarıyı mı ölçüyor yoksa belirli adayların önünü açmak için bir "anahtar" olarak mı kullanılıyor? YÖK’ün müdahalesi beklenen bu tartışmalı uygulamanın detayları ve akademik ilanlardaki "adrese teslim" şüphesini güçlendiren o somut örnekler haberimizde...
Akademik İlanlarda ALES Bilmecesi: Puan Türü Yetkisi Liyakati mi Gölgeliyor?
Üniversitelerin öğretim elemanı alımlarında adayların en önemli değerlendirme kriterlerinden biri olan Akademik Personel ve Lisansüstü Eğitimi Giriş Sınavı (ALES) puan türü, son günlerde liyakat tartışmalarının odak noktasına yerleşti. 15 Ağustos 2021 tarihinde yapılan mevzuat değişikliğiyle üniversite senatolarına tanınan "puan türünü belirleme" özgürlüğü, bazı ilanlardaki mantık dışı tercihler nedeniyle eleştiri oklarının hedefi oldu.
Esneklik mi, Keyfiyet mi? İlgili yönetmelik uyarınca araştırma ve öğretim görevlisi alımlarında üniversiteler; ilanın niteliğine göre Sayısal, Sözel veya Eşit Ağırlık puan türlerinden birini seçebiliyor. Ancak uzmanlar, bu esnekliğin bazı kurumlarda akademik gereklilikten ziyade, "alınması planlanan adayın yüksek puanına uygun zemin hazırlama" aracına dönüştüğünü ileri sürüyor. Bu durum, ilanın hedeflediği bilim alanında uzmanlaşmış ancak farklı bir puan türü nedeniyle elenen adaylar arasında büyük bir eşitsizlik yaratıyor.
Çelişkili İlanlar Dikkat Çekiyor Akademik platformlarda paylaşılan somut bir örnek, eleştirilerin dozunu artırdı. Bir üniversitenin yabancı dil merkezine alacağı öğretim görevlisi için Türk Dili ve Edebiyatı alanında doktora şartı koymasına rağmen, puan türünü "Eşit Ağırlık" (EA) olarak belirlemesi şaşkınlık yarattı. Normal şartlarda Sözel (SÖZ) puanıyla öğrenci kabul eden ve bu alanda akademik yetkinlik ölçen bir bölümün, sayısal ağırlıklı soruların belirleyici olduğu EA puanıyla personel seçmesi, "adrese teslim ilan" iddialarını güçlendiriyor.
Uzmanlar YÖK’e Çağrı Yapıyor Eğitim uzmanları ve hukukçular, akademik personel alımlarında yapılan bu tür yetki devirlerinin denetimsiz kaldığını savunuyor. Şeffaflık ve liyakat ilkelerinin zarar gördüğünü belirten görüşler, Yükseköğretim Kurulu’nun (YÖK) puan türü belirleme yetkisini sınırlandırması veya branş bazlı zorunlu puan türü havuzları oluşturması gerektiğini ifade ediyor. Aksi takdirde, akademik kalitenin kişisel tercihlere kurban edilebileceği uyarısı yapılıyor.
Üniversite kadrolarında "fırsat eşitliği" bekleyen adaylar, puan türü seçimlerinin bilimsel gerekçelerle yapılmasını ve her ilanın neden o puan türünü seçtiğine dair objektif bir açıklama içermesini talep ediyor.
Uzman Görüşü Kutusu
Akademik Şeffaflık Vurgusu
Yükseköğretim alanında çalışan uzmanlar, ALES puan türü belirleme yetkisinin tek başına sorun olmadığını, asıl meselenin bu yetkinin nasıl ve hangi ölçütlerle kullanıldığı olduğunu belirtiyor. Akademik alan ile puan türü arasında açık bir uyum bulunmamasının, adaylar arasında güvensizlik yarattığına dikkat çekiliyor. Uzmanlara göre, akademik personel alımlarında şeffaflık ve öngörülebilirlik sağlanmadığı sürece, liyakat algısının korunması mümkün olmuyor.
ALES puan türü, üniversitelerin takdirine bırakılıyor
Bazı ilanlarda puan türü ile akademik alan uyum göstermiyor
Bölüm mezunlarının doğal olarak sahip olduğu puan türü dışlanabiliyor
Adaylar arasında eşitsizlik algısı oluşuyor
Liyakat ve şeffaflık ilkelerinin zedelendiği eleştirileri artıyor
15 Ağustos 2021 tarihinde yürürlüğe giren düzenleme uyarınca, öğretim üyesi dışındaki öğretim elemanı kadrolarına yapılacak atamalarda ALES puan türünün, üniversiteler tarafından belirlenerek ilan metninde açıkça belirtilmesi öngörülüyor. Mevzuatta, SAY, SÖZ veya EA puan türlerinden hangisinin seçileceğine dair bağlayıcı bir alan sınırlaması bulunmuyor. Bu durum, üniversitelere geniş bir takdir yetkisi tanırken, uygulamada alan uyumu ve eşitlik ilkeleri açısından tartışmaları da beraberinde getiriyor.
